Sinh hoạt chuyên đề tìm hiểu về lịch sử Quốc hội nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam (1946-2021)

     Nhằm thực hiện có hiệu quả văn bản hướng dẫn số 169-HD/BTGTW ngày 22/01/2021 của Ban Tuyên giáo Trung ương; hướng dẫn số 10-HD/BTGTU ngày 03/02/2021 của Ban Tuyên giáo Tỉnh ủy Thanh Hóa “ về việc tuyên truyền cuộc bầu cử Quốc hội khóa XV và đại biểu Hội dồng nhân dân các cấp nhiệm kỳ 2021-2026”. 

     Để thực hiện tốt Nghị quyết Hội nghị và chương trình hoạt động toàn Khóa của BCH Đảng ủy Trung tâm, nhiệm kỳ 2020-2025. Chi bộ phòng Tổ chức - hành chính 1 tổ chức buổi sinh hoạt chuyên đề “ Nghiên cứu lịch sử Quốc hội Việt Nam qua các thời kỳ”, nhằm giúp cán bộ, đảng viên nhận thức sâu sắc về quá trình hình thành, lịch sử phát triển, điều kiện, tiêu chuẩn của Đại biểu Quốc hội, cơ cấu tổ chức, bộ máy, các đồng chí đã tham gia lãnh đạo Quốc hội từ 1946 đến nay; đặc biệt là nêu bật mục đích, ý nghĩa về cuộc bầu cử Quốc hội và Hội đồng nhân dân các cấp (HĐND) nhiệm kỳ 2021- 2026, đây là sự kiện chính trị quan trọng của đất nước, được tổ chức sau thành công rất tốt đẹp của Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ XIII của Đảng; toàn Đảng, toàn dân và toàn quân ta tiếp tục thực hiện Cương lĩnh xây dựng đất nước trong thời kỳ mới, hướng đến kỷ niệm 100 năm thành lập Đảng (3/2/1930-3/2/2030) và 100 năm thành lập nước (1945-2045) .

     Thay mặt Chi ủy, đồng chí Đào Thị Thủy- Phó Bí thư chi bộ TC - HC1 đã trình bày nội dung chuyên đề. Chuyên đề đã làm rõ, khắc sâu trong cán bộ, Đảng viên các mốc son lịch sử của Quốc Hội Việt Nam qua các thời kỳ từ 1946 đến 2021.

     Quốc Hội Việt Nam (Khóa I) là cuộc Tổng tuyển cử bầu Quốc hội đầu tiên đã được tiến hành sau khi Cách mạng tháng Tám thành công vào ngày 6/1/1946. Tất cả công dân Việt Nam từ đủ 18 tuổi trở lên không phân biệt nam, nữ, giàu nghèo, dân tộc, tôn giáo… đã tham gia cuộc Tổng tuyển cử, tự do lựa chọn người đại diện cho mình vào Quốc hội. Tổng tuyển cử mở ra một thời kỳ mới, đánh dấu sự ra đời của Quốc hội Việt Nam, lập nên Nhà nước Việt Nam Dân chủ Cộng hòa. 

     Từ khi ra đời đến nay, Quốc hội Việt Nam đã trải qua 14 nhiệm kỳ. Với vị trí là cơ quan quyền lực Nhà nước cao nhất, Quốc hội Việt Nam đã đóng góp tích cực vào sự nghiệp phát triển chung của dân tộc Việt Nam.

     Trong giai đoạn từ 1946 đến 1975, cùng với việc xây dựng chế độ dân chủ của Nhà nước Việt Nam Dân chủ cộng hoà, Quốc hội đã cùng với Chính phủ đề ra các chủ trương chính sách, tổ chức và động viên toàn dân “kháng chiến, kiến quốc” giành thắng lợi trong hai cuộc chiến tranh giải phóng dân tộc và thống nhất đất nước.

     Sau khi đất nước thống nhất, Quốc hội đã cùng với cả nước bước vào thời kỳ quá độ lên chủ nghĩa xã hội, ra sức xây dựng đất nước, kiên cường bảo vệ Tổ quốc đồng thời làm nghĩa vụ quốc tế, vượt qua nhiều khó khăn để xây dựng, củng cố và hoàn thiện nền dân chủ xã hội chủ nghĩa.

     Trong sự nghiệp đổi mới hiện nay, Quốc hội không ngừng đổi mới tổ chức và hoạt động nhằm phát huy vai trò của cơ quan quyền lực nhà nước cao nhất, cơ quan đại biểu cao nhất của Nhân dân, từng bước hoàn thiện việc xây dựng Nhà nước pháp quyền của dân, do dân và vì dân, tăng cường pháp chế và hiệu lực quản lý của bộ máy nhà nước.

     Qua triển khai nội dung, đồng chí Đào Thị Thủy cũng đã làm rõ chức năng, nhiệm vụ của Quốc hội, đó là: Lập Hiến, lập pháp. 

     Việc xây dựng, sửa đổi Hiến pháp là do Quốc hội quyết định xây dựng Hiến pháp, sửa đổi Hiến pháp khi có ít nhất hai phần ba tổng số ĐBQH biểu quyết tán thành. Các chủ thể có quyền đề nghị Quốc hội xem xét, quyết định việc làm Hiến pháp hoặc sửa đổi Hiến pháp gồm: Chủ tịch nước; UBTV Quốc hội; Chính phủ; Ít nhất một phần ba tổng số đại biểu Quốc hội.

     Sau khi quyết định xây dựng Hiến pháp, sửa đổi Hiến pháp được thông qua, Quốc hội sẽ thành lập Uỷ ban dự thảo Hiến pháp. Thành phần, số lượng thành viên, nhiệm vụ và quyền hạn của Uỷ ban dự thảo Hiến pháp do Quốc hội quyết định theo đề nghị của Uỷ ban thường vụ Quốc hội.

     Ủy ban dự thảo Hiến pháp tiến hành soạn thảo dự thảo Hiến pháp, tổ chức lấy ý kiến Nhân dân và trình Quốc hội dự thảo Hiến pháp.

     Hiến pháp được Quốc hội thông qua khi có ít nhất hai phần ba tổng số đại biểu Quốc hội biểu quyết tán thành. Dự thảo Hiến pháp có thể được Quốc hội quyết định trưng cầu ý dân khi có đề nghị của Uỷ ban thường vụ Quốc hội, Chủ tịch nước, Chính phủ hoặc ít nhất một phần ba tổng số đại biểu Quốc hội. Kết quả trưng cầu ý dân về Hiến pháp có giá trị quyết định để thông qua Hiến pháp.

     Từ năm 1946 đến nay, Quốc hội đã xây dựng, sửa đổi 05 lần Hiến Pháp, đó là: Hiến pháp 1946; Hiến pháp 1959; Hiến pháp 1980; Hiến pháp 1992; Hiến pháp 2013

     Việc xây dựng Luật, sửa đổi Luật: Các chủ thể có quyền trình dự án luật trước Quốc hội, dự án pháp lệnh trước UBTV Quốc hội gồm: Chủ tịch nước, UBTV, Hội đồng Dân tộc, Uỷ ban của Quốc hội, Chính phủ, Tòa án NDTC, Viện kiểm sát NDTC, Kiểm toán Nhà nước, UBTU Mặt trận Tổ quốc Việt Nam, cơ quan Trung ương của tổ chức thành viên của Mặt trận, và đại biểu Quốc hội.

     Dự án luật trước khi trình ra Quốc hội được Hội đồng Dân tộc, Ủy ban của Quốc hội thẩm tra, UBTV Quốc hội cho ý kiến và được Quốc hội xem xét, thông qua tại một hoặc một số kỳ họp Quốc hội.

     Quốc hội quyết định mục tiêu, chỉ tiêu, chính sách, nhiệm vụ cơ bản phát triển kinh tế - xã hội dài hạn và hằng năm của đất nước; chủ trương đầu tư chương trình mục tiêu quốc gia, dự án quan trọng quốc gia.

     Quốc hội quyết định chính sách cơ bản về tài chính, tiền tệ quốc gia; quy định, sửa đổi hoặc bãi bỏ các thứ thuế; quyết định phân chia các khoản thu và nhiệm vụ chi giữa ngân sách trung ương và ngân sách địa phương; quyết định mức giới hạn an toàn nợ quốc gia, nợ công, nợ chính phủ; quyết định dự toán ngân sách nhà nước và phân bổ ngân sách trung ương, phê chuẩn quyết toán NSNN; quyết định chính sách dân tộc, chính sách tôn giáo, chính sách cơ bản về đối ngoại của nhà nước.

     Quốc hội bầu, phê chuẩn, miễn nhiệm, bãi nhiệm các chức danh quan trọng trong bộ máy nhà nước; bỏ phiếu tín nhiệm đối với người giữ chức vụ do Quốc hội bầu hoặc phê chuẩn; quyết định thành lập, bãi bỏ bộ, cơ quan ngang bộ của Chính phủ; thành lập, giải thể, nhập, chia, điều chỉnh địa giới hành chính tỉnh, thành phố trực thuộc trung ương, đơn vị hành chính - kinh tế đặc biệt; quyết định đại xá; quyết định vấn đề chiến tranh và hoà bình; quy định về tình trạng khẩn cấp, các biện pháp đặc biệt khác bảo đảm quốc phòng và an ninh quốc gia; quyết định trưng cầu ý dân.

     Trong lĩnh vực đối ngoại, Quốc hội quyết định chính sách cơ bản về đối ngoại; phê chuẩn, quyết định gia nhập hoặc chấm dứt hiệu lực của điều ước quốc tế liên quan đến chiến tranh, hòa bình, chủ quyền quốc gia, tư cách thành viên của Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam tại các tổ chức quốc tế và khu vực quan trọng, điều ước quốc tế về quyền con người, quyền và nghĩa vụ cơ bản của công dân và điều ước quốc tế khác trái với luật, nghị quyết của Quốc hội.

     Hoạt động giám sát của Quốc hội bao gồm các hình thức: giám sát tối cao của Quốc hội, giáo sát của UBTV Quốc hội, giám sát của Hội đồng Dân tộc, các Ủy ban của Quốc hội, giám sát của các ĐB Quốc hội và giám sát của các đại biểu Quốc hội.

     Hoạt động giám sát tối cao của Quốc hội là việc Quốc hội xem xét, đánh giá hoạt động của cơ quan, tổ chức, cá nhân chịu sự giám sát trong việc tuân theo Hiến pháp, luật, nghị quyết của Quốc hội và xử lý theo thẩm quyền hoặc yêu cầu cơ quan có thẩm quyền xử lý.

     Hoạt động giám sát tối cao được thực hiện tại kỳ họp Quốc hội. Luật Hoạt động giám sát của Quốc hội và HĐND quy định 7 hình thức giám sát tối cao của Quốc hội, trong đó chất vấn và lấy phiếu tín nhiệm, bỏ phiếu tín nhiệm là các hoạt động giám sát nổi bật.

     Chất vấn là việc đại biểu Quốc hội nêu vấn đề thuộc trách nhiệm của người bị chất vấn và yêu cầu những người này trả lời về trách nhiệm của mình đối với vấn đề được nêu.

     Đại biểu Quốc hội  có quyền chất vấn Chủ tịch nước, Chủ tịch Quốc hội, Thủ tướng Chính phủ, Bộ trưởng và các thành viên khác của Chính phủ, Chánh án Tòa án Nhân dân tối cao, Viện trưởng Viện kiểm sát Nhân dân tối cao, Tổng kiểm toán Nhà nước.

     Tại mỗi kỳ họp, Quốc hội thường dành khoảng  ba đến bốn ngày để tiến hành chất vấn. Các phiên chất vấn được phát thanh, truyền hình trực tiếp đến cử tri cả nước theo dõi.

     Lấy phiếu tín nhiệm là việc Quốc hội thực hiện quyền giám sát, đánh giá mức độ tín nhiệm đối với người giữ chức vụ do Quốc hội bầu hoặc phê chuẩn để làm cơ sở cho việc xem xét đánh giá cán bộ. Quốc hội tổ chức lấy phiếu tín nhiệm một lần trong mỗi nhiệm kỳ vào kỳ họp thường lệ cuối năm thứ ba của nhiệm kỳ.

     Người được lấy phiếu tín nhiệm có quá nửa tổng số đại biểu Quốc hội đánh giá “tín nhiệm thấp” thì có thể xin từ chức. Người được lấy phiếu tín nhiệm có từ hai phần ba tổng số đại biểu Quốc hội trở lên đánh giá “tín nhiệm thấp” thì Ủy ban thường vụ Quốc hội trình Quốc hội bỏ phiếu tín nhiệm.

    Bỏ phiếu tín nhiệm là thể hiện sự tín nhiệm hoặc không tín nhiệm đối với người giữ chức vụ do Quốc hội bầu hoặc phê chuẩn để làm cơ sở cho việc miễn nhiệm hoặc phê chuẩn đề nghị miễn nhiệm người không được Quốc hội tín nhiệm.

     Người được bỏ phiếu tín nhiệm có quá nửa tổng số đại biểu Quốc hội đánh giá “không tín nhiệm” thì có thể xin từ chức; trường hợp không từ chức thì cơ quan hoặc người có thẩm quyền giới thiệu người đó để Quốc hội bầu hoặc phê chuẩn có trách nhiệm trình Quốc hội xem xét, quyết định việc miễn nhiệm hoặc phê chuẩn đề nghị miễn nhiệm đối với người đó.

     Hoạt động giám sát của UBTV Quốc hội: với vai trò là cơ quan thường trực của Quốc hội, UBTV Quốc hội giám sát việc thi hành Hiến pháp, luật, nghị quyết của Quốc hội, pháp lệnh, nghị quyết của UBTV Quốc hội; giám sát hoạt động của Chính phủ, Toà án NDTC, Viện kiểm sát NDTC và cơ quan khác do Quốc hội thành lập thông qua các hình thức:

     Xem xét báo cáo công tác của Chính phủ, Toà án Nhân dân tối cao, Viện Kiểm sát Nhân dân tối cao, Kiểm toán Nhà nước và các cơ quan khách do Quốc hội thành lập trong thời gian giữa hai kỳ họp Quốc hội;

     Xem xét văn bản quy phạm pháp luật của Chính phủ, Thủ tướng Chính phủ, Toàn án NDTC, Viện kiểm sát NDTC có dấu hiệu trái với Hiến pháp, luật, nghị quyết của Quốc hội, pháp lệnh, nghị quyết của Ủy ban thường vụ Quốc hội;

     Xem xét báo cáo hoạt động của Hội đồng Nhân dân tỉnh, thành phố trực thuộc trung ương; xem xét nghị quyết của Hội đồng nhân dân tỉnh, thành phố trực thuộc trung ương có dấu hiệu trái với Hiến pháp, luật, nghị quyết của Quốc hội, pháp lệnh, nghị quyết của Uỷ ban thường vụ Quốc hội;

Xem xét việc giải quyết khiếu nại, tố cáo của công dân;

PHƯƠNG THỨC HOẠT ĐỘNG VÀ CHẾ ĐỘ LÀM VIỆC

Về phương thức hoạt động của Quốc hội

     Hiệu quả hoạt động của Quốc hội được thể hiện qua hiệu quả hoạt động của các kỳ họp Quốc hội, hoạt động của Ủy ban Thường vụ Quốc hội, Hội đồng Dân tộc, Ủy ban của Quốc hội, Đoàn đại biểu Quốc hội và các đại biểu Quốc hội.

Về chế độ làm việc của Quốc hội

     Quốc hội làm việc theo chế độ hội nghị và quyết định theo đa số. Các quyết định của Quốc hội phải được quá nửa tổng số đại biểu Quốc hội biểu quyết tán thành. Trong các trường hợp: rút ngắn hoặc kéo dài nhiệm kỳ Quốc hội, làm hiến pháp, sửa đổi hiến pháp, thông qua hiến pháp, bãi nhiệm đại biểu Quốc hội, thì phải được ít nhất hai phần ba tổng số đại biểu Quốc hội biểu quyết tán hành.

Quốc hội xây dựng chương trình xây dựng luật, pháp lệnh, chương trình giám sát hằng năm để làm cơ sở cho việc tiến hành các hoạt động lập pháp và giám sát của Quốc hội, các cơ quan của Quốc hội và các đại biểu Quốc hội.

Quốc hội làm việc theo chế độ hội nghị và quyết định theo đa số.

     Quốc hội tiến hành các công việc thuộc chức năng nhiệm vụ của mình tại các kỳ họp Quốc hội. Quốc hội họp thường lệ mỗi năm 2 kỳ: kỳ họp giữa năm, thường bắt đầu từ ngày 20/5 và kỳ họp cuối năm, thường bắt đầu từ ngày 20/10. Trường hợp Chủ tịch nước, UBTVQH, Thủ tướng Chính phủ hoặc ít nhất một phần ba tổng số ĐBQH yêu cầu thì Quốc hội họp bất thường.

Mỗi kỳ họp Quốc hội thường diễn ra trong khoảng 1 tháng. UBTVQH chuẩn bị, triệu tập và chủ trì kỳ họp Quốc hội.

     Quốc hội họp công khai, trừ trường hợp theo đề nghị của Chủ tịch nước, UBTVQH, Thủ tướng Chính phủ hoặc ít nhất một phần ba tổng số ĐBQH, Quốc hội quyết định họp kín.

     Công dân có thể được vào dự thính tại các phiên họp công khai của Quốc hội. Thông qua các phương tiện thông tin đại chúng, cử tri cả nước có thể theo dõi các hoạt động của Quốc hội tại kỳ họp, đặc biệt là theo dõi các phiên họp chất vấn và trả lời chất vấn được phát thanh và truyền hình trực tiếp.

     Tại các kỳ họp, Quốc hội thảo luận, quyết định các vấn đề tại phiên họp toàn thể. Ngoài ra, các nội dung thuộc chương trình kỳ họp có thể được thảo luận tại các phiên họp do UBTVQH tổ chức, các phiên họp do Hội đồng Dân tộc, các Ủy ban của Quốc hội tổ chức và các phiên họp Đoàn ĐBQH, tổ ĐBQH.

BẦU CỬ ĐẠI BIỂU QUỐC HỘI

     Bầu cử đại biểu Quốc hội được tiến hành theo nguyên tắc phổ thông, bình đẳng, trực tiếp và bỏ phiếu kín. Tổng số đại biểu trong mỗi khóa Quốc hội được pháp luật quy định không quá 500 người, số lượng đại biểu Quốc hội các tỉnh, thành phố trực thuộc trung ương tương ứng với số dân và đặc điểm của mỗi địa phương.

Tiêu chuẩn của đại biểu Quốc hội:

   1- Trung thành với Tổ quốc, Nhân dân và Hiến pháp, phấn đấu thực hiện công cuộc đổi mới, vì mục tiêu dân giàu, nước mạnh, dân chủ, công bằng, văn minh.

   2- Có phẩm chất đạo đức tốt, cần, kiệm, liêm, chính, chí công vô tư, gương mẫu chấp hành pháp luật; có bản lĩnh, kiên quyết đấu tranh chống tham nhũng, lãng phí, mọi biểu hiện quan liêu, hách dịch, cửa quyền và  các hành vi vi phạm pháp luật khác.

   3- Có trình độ văn hóa, chuyên môn, có đủ năng lực, sức khỏe, kinh nghiệm công tác và uy tín để thực hiện nhiệm vụ đại biểu Quốc hội.

   4- Liên hệ chặt chẽ với Nhân dân, lắng nghe ý kiến của Nhân dân, được Nhân dân tín nhiệm.

   5- Có điều kiện tham gia các hoạt động của Quốc hội.

Công dân Việt Nam không phân biệt dân tộc, nam nữ, thành phần xã hội, tín ngưỡng, tôn giáo, trình độ văn hoá, nghề nghiệp, thời hạn cư trú, từ đủ 18 tuổi trở lên đều có quyền bầu cử và đủ 21 tuổi trở lên đều có quyền ứng cử đại biểu Quốc hội theo quy định của pháp luật.

Hội đồng bầu cử quốc gia là cơ quan tổ chức bầu cử đại biểu Quốc hội; chỉ đạo và hướng dẫn công tác bầu cử đại biểu Hội đồng nhân dân các cấp. Hội đồng bầu cử quốc gia do Quốc hội thành lập, có từ mười lăm đến hai mươi mốt thành viên gồm Chủ tịch, các Phó Chủ tịch và các Ủy viên là đại diện Ủy ban thường vụ Quốc hội, Chính phủ, Ủy ban trung ương Mặt trận Tổ quốc Việt Nam và một số cơ quan, tổ chức hữu quan.

MỘT SỐ THÔNG TIN VỀ BẦU CỬ

   - Ngày bầu cử phải là ngày Chủ nhật. Việc bỏ phiếu được tiến hành bắt đầu từ bảy giờ sáng đến bảy giờ tối cùng ngày.

   - Cử tri đi bầu tại nơi thường trú hoặc tạm trú theo danh sách cử tri do UBND xã, phường, thị trấn lập theo khu vực bỏ phiếu.

   - Mỗi cử tri được quyền bỏ một phiếu bầu và có quyền đổi phiếu bầu khác nếu viết hỏng. 

   - Trong quá trình viết phiếu bầu, cử tri được quyền bảo đảm bí mật phiếu bầu của mình, không ai được xem, kể cả thành viên Tổ bầu cử.

   - Cử tri phải tự mình đi bầu cử, không được nhờ người khác bầu cử thay, trừ trương hợp cử tri không thể tự viết được phiếu bầu thì nhờ người khác viết hộ, nhưng phải tự mình bỏ phiếu; nếu vì khuyết tật không tự bỏ phiếu được thì nhờ người khác bỏ phiếu vào hòm phiếu.

   - Trong trường hợp cử tri ốm đau, già yếu, khuyết tật không thể đến phòng bỏ phiếu được thì Tổ bầu cử mang hòm phiếu phụ và phiếu bầu đến chỗ ở, chỗ điều trị của cử tri để cử tri nhận phiếu bầu và thực hiện việc bầu cử.

   Nhiệm vụ trọng tâm trong thời gian tới, mỗi cán bộ, đảng viên phải nắm vững ý nghĩa, tầm quan trọng của cuộc bầu cử; quán triệt đầy đủ, sâu sắc chủ trương, quan điểm chỉ đạo của Đảng, Nhà nước, của tỉnh về cuộc bầu cử, lịch sử hình thành và những thành tựu của Quốc hội và HĐND các cấp qua các thời kỳ; khẳng định sự kế thừa, phát huy tinh thần đổi mới của Quốc hội trong hoạt động lập pháp, giám sát và quyết định những vấn đề quan trọng của đất nước trong những năm gần đây. Phát động phong trào thi đua yêu nước lập thành tích chào mừng cuộc bầu cử đại biểu Quốc hội khoá XV và đại biểu Hội đồng nhân dân các cấp nhiệm kỳ 2021- 2026 thực sự hiệu quả, chất lượng. Cuộc bầu cử đại biểu Quốc hội khóa XV và đại biểu Hội đồng nhân dân các cấp nhiệm kỳ 2021-2026  thành công sẽ là một thắng lợi của toàn Đảng, toàn dân ta trong sự nghiệp đổi mới đất nước.